Home Programma Programma 2016

Clubavond 15 maart 2016

OBJECTIVITEIT en SUBJECTIVITEIT

Clubavond 15 maart 2016
Verslag van Jan van der Steen

Frans Hellings is nog niet terug vanwege herstel van zijn vele operaties. Mari van der Velden heeft veel problemen met zijn longen en zal ook overdag beademd moeten worden. Vanavond is hij er nog niet bij.
We organiseren even het bezoek aan het Mottofestival, thema Humor, komende donderdag en aan VC Schijndel met onze films volgende week dinsdag.

Jan van der Steen vervolgt zijn 'cursus' ABCinema met Praktijk deel 3.
Objectiviteit en Subjectiviteit

Vrijwel alle opnamen die hiervoor in animatie zijn vertoond, zijn objectief. Een camerashot is objectief als de toeschouwer via de camera als waarnemer het filmgebeuren bekijkt.
We kunnen een stapje verder gaan door hem min of meer aan het filmverhaal te laten deelnemen.
Van een objectieve buitenstaander verandert de kijker dan in een subjectieve deelnemer. Een camerashot is subjectief als de kijker denkt dat hij de wereld ziet via de ogen van het personage of een object in de film.

De overgang van objectief waarnemer naar subjectief deelnemer moet filmisch worden voorbereid.
Een close-up van een gezicht, wordt daartoe gebruikt. Hierdoor zijn we als het ware in staat om via zijn ogen mee te kijken. Het shot dat op de close-up volgt laat dan de scène zien zoals wij denken dat de filmfiguur deze zou zien.

Wanneer je hierna overgaat op een objectief shot dan moet je zorgen dat de gehele scène in ruimtelijk opzicht blijft kloppen. Hierbij moeten de loop- en kijkrichtingen tussen de opnamen overeenkomen. Verder dient de afbeeldinggrootte van de objecten in overeenstemming te zijn met de onderlinge afstanden.
Enkele goede en foutieve voorbeeld animaties en filmscènes lichten bovenstaande goed toe.

Half subjectief

201603HalfSubjNaast subjectieve shots kent men ook half-subjectieve shots. Bij een half-subjectief blikpunt kijken we niet met de ogen van het personage maar we kijken met hem mee. We zien dan een deel van het personage in beeld, bijvoorbeeld het achterhoofd. De toeschouwer kijkt vervolgens over zijn schouder mee in de blikrichting van het personage. In het Engels wordt een half-subjectief dan ook shouldershot genoemd.

Het voordeel van half-subjectieven is dat fouten in looprichting en objectgrootte niet kunnen voorkomen. Bovendien is het vaak niet nodig het shot voor te bereiden zoals bij een puur subjectieve opname. Daar staat tegenover dat als je ze vaak gebruikt de zeggingskracht wat verloren gaat.

Zowel realistisch als onrealistisch

Het toepassen van het subjectieve blikpunt is in allerlei situaties en in vrijwel alle films mogelijk. Voorwaarde is natuurlijk dat er objecten in beeld zijn waarmee we ons als kijker kunnen identificeren. Over het algemeen zal dat object een mens zijn (realistisch). Maar het kan ook een dier, een speeltuig of zelfs een fiets zijn (onrealistisch).

Een ander voorbeeld van onrealistisch is wanneer het weliswaar een mens betreft, maar we zien door de ogen van die mens een droom of een gedachte. Of we zien door de ogen van een mens een inzoom of zelfs een X-ray (een blik door een muur heen). Ook kan de filmer door middel van een subjectief beeld de gemoedstoestand aangeven, bv een dronken persoon ziet dubbel etc. Het subjectieve blikpunt is niet meer weg te denken uit de film. Het wordt niet alleen gebruikt in speelfilms maar ook in documentaires, vakantiefilms, animaties, etc.

Jan laat ons filmvoorbeelden zien met een dier, speelgoed, fiets en droombeelden.

Praktijk deel 4.
Visuele dialogen.

Bij het filmen van een dialoog of gesprek tussen twee of meer mensen worden de partijen beurtelings in beeld gebracht. Soms objectief (afstandelijk) soms half-subjectief (bv. Over shoulder) soms subjectief (Point of view) en soms afwisselend.

Over het algemeen wordt tijdens een dialoog gecommuniceerd in een bepaalde taal. Maar er zijn ook andere mogelijkheden dan het gesproken woord. Een zwijgend duel bijvoorbeeld is een speciale dialoog waarbij de lichaamstaal van de personages de taak van het gesproken woord overneemt. We behandelen hier de dialoog vanuit de cameravoering. 

Bij een dialoog is het essentieel dat de voorstelling van de kijker over de posities van de personages niet verstoord raakt. Deze verstoring kan worden veroorzaakt door factoren zoals hiervoor besproken: verkeerde positie (links-rechts), verkeerde blikrichting (over de as gaan), etc. 

Samenvatting

In deze lezing zagen we een aantal gangbare situaties. We lieten zien waar je op moet letten, welke fouten je kunt maken en hoe je deze op kunt lossen.
In de twee sessies werden deze onderwerpen behandeld:

  • Constante ruimte
  • Beelduitsneden
  • Compositie
  • Parallelle montage
  • Russische montage
  • Objectief &Subjectief
  • Dialogen

Jan eindigt deze geslaagde 'les' met: "Je mag als filmmaker deze regels rustig overtreden, als je het maar bewust doet en als het maar een reden heeft".

Wij zijn weer erg veel wijzer geworden van de theorie. Nu snel in praktijk brengen, bv bij het filmen in het geplande bezoek aan een dierentuin.

Noot: LAS-leden kunnen de volledige presentatie met schermafdrukken zien in Dropbox onder Cursussen/ABCinema.